سيد على آل داوود
15
دو سفرنامه از جنوب ايران ( فارسى )
5 . فهرست نسخههاى خطى فارسى ، تأليف احمد منزوى ، دراين كتاب در دو جاى مختلف اين سفرنامه معرفى شده : الف . جلد 6 ، ص 4018 . تحت عنوان سفرنامه جنوب ايران نسخهء كتابخانه ملى معرفى شده است . ب . جلد 6 ، ص 4040 . تحت عنوان سياحتنامه جنوب ايران نسخهء كتابخانه مجلس توصيف شده است . هريك از نسخ مزبور داراى اغلاط املائى مختلفى است و اغلب اين اغلاط در هر نسخه مشابهند ، بدين دليل احتمال داده شد كه ممكن است نسخهء مجلس از روى نسخهء كتابخانه ملى تحرير شده باشد . نسخهء مجلس فاقد عناوين است و نسخهء ملى فقط در عنوانها و سرفصلهايش اسامى روزهاى سال نوشته شده ، لذا براى روشن شدن بيشتر مطالب كتاب ، با استفاده از محتويات هر فصل عناوين جديدى نيز بر آنها افزودهام كه براى تفكيك از اصل كتاب آنها را در داخل دو پرانتز جاى دادهام . سفرنامه دوم اين سفرنامه اثر محمد حسن ميرزا مهندس [ قاجار ] و على خان مهندس است . اين دو از مهندسين عصر ناصرى و ظاهرا از فارغ التحصيلان دار الفنون بودهاند . از محمد حسن ميرزا مهندس غير از متن حاضر ، سفرنامهء ديگرى برجاى مانده كه نخست آن را معرفى نموده و سپس به شرح اين كتاب مىپردازيم . سفرنامهء ديگر او كه در مجلد بيست و دوم فرهنگ ايران زمين صفحات 459 الى 496 به سال 1356 ش به اهتمام استاد دانشمند ايرج افشار به طبع رسيده راپورت مسافرت اوست از شيراز به فسا و دارابجرد و جهرم و خفر و كوار كه به سال 1308 ق انجام شده است . اين سفر در حقيقت دنبالهء سفر او از تهران به شيراز است كه در 1307 ق آن را انجام داده و مشاهدات خود را در كتاب جداگانهاى ( متن حاضر ) نگاشته است . مسافرت وى از شيراز به شهرهاى استان فارس در زمان حكمرانى فرهاد ميرزا معتمد الدوله در ايالت فارس اتفاق افتاده است . منظور از آن تهيه گزارشى در خصوص پيشبينى مخارج تسطيح و مرمت راههاى شيراز به شهرهاى مجاور آن در استان فارس و تعيين منازل مناسب جهت استراحت اردوى والى بوده است . ليكن احتمال دارد ناصر الدين شاه كه شوقى وافر به سفر - كردن داشته قصد كرده كه بعد از ديدن احتمالى شيراز از نواحى جنوبى ايران